W wielu krajach poza UE obowiązuje łagodniejsza polityka klimatyczna, co stwarza ryzyko tzw. „ucieczki emisji” (carbon leakage). Zjawisko to polega na przenoszeniu wysokoemisyjnej produkcji poza granice Unii do krajów o niższych standardach polityki klimatycznej i środowiskowej. Mechanizm CBAM został stworzony w celu ograniczenia tego zjawiska poprzez nałożenie opłat za emisje CO₂ zawarte w wysokoemisyjnych towarach importowanych do UE. Są to tak zwane emisje wbudowane, czyli złączone z produktem, niezależne od faktu, że zostały one wygenerowane wcześniej w innym zakątku świata. Jeśli towar wjeżdża do UE, emisje także.
W efekcie mechanizm wyrównywać ma koszty emisji pomiędzy towarami importowanymi a produktami wytwarzanymi na terenie Unii. CBAM obejmuje towary z 6 kategorii: cementu, aluminium, żelaza i stali, nawozów, energii elektrycznej oraz wodoru, które zostały wprowadzone na teren UE w procedurze dopuszczenia do obrotu. W ramach EU ETS przedsiębiorcy ponoszą koszty związane z zakupem uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, dlatego mechanizm CBAM ma zapewnić porównywalne obciążenia dla importerów.
W styczniu 2026 r. rozpoczęła się faza docelowa CBAM, której finałem będzie umorzenie emisji wbudowanych w importowane towary. Odbędzie się to za pośrednictwem specjalnych certyfikatów CBAM. Jeden certyfikat odpowiada jednej tonie CO2 emisji wbudowanych. Cena certyfikatów CBAM odzwierciedla cenę uprawnień EUA funkcjonujących w ramach EU ETS. W 2026 r. ceny certyfikatów CBAM wyznaczane są kwartalnie, a od 2027 r.będą wyznaczane tygodniowo. W pierwszym kwartale 2026 r. cena jednego certyfikatu została ustalona na poziomie 75,36 EUR.
Aby zakup certyfikatów był możliwy, importer musi najpierw skutecznie wprowadzić towary CBAM do obrotu na teren UE. Od 2026 r. warunkiem dopuszczenia towarów do obrotu jest posiadanie statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM, który wiąże się z nadaniem unikatowego rachunku CBAM.
Deklaracja CBAM będzie składana do 30 września każdego roku za towary sprowadzone w roku poprzednim. Oznacza to, że pierwszą deklarację dotyczącą importu z 2026 r. należy złożyć do 30 września 2027 r. Importerzy będą zatem czas na oszacowanie zapotrzebowania na certyfikaty za rok 2026, a ich zakup rozpocznie się od lutego 2027 r. Wszystkie procedury związane z zakupem, sprzedażą i umarzaniem certyfikatów będą realizowane oraz kontrolowane przez Komisję Europejską za pośrednictwem rejestru CBAM, do którego importer powinien posiadać dostęp.
Jeśli przedsiębiorstwo nie posiada rachunku CBAM, towar, który wchodzi na teren UE, nie może zostać dopuszczony do obrotu i pozostaje w reżimie celnym. Towary mogą przebywać w magazynie czasowego składowania przez maksymalnie 90 dni. Po ich upływie, jeśli towary nie zostaną objęte odpowiednią procedurą celną lub wyprowadzone poza obszar celny UE,organy celne są zobowiązane do podjęcia działań mających na celu uregulowanieich statusu. W praktyce może to prowadzić do sprzedaży lub zniszczenia towarów. Importer może również zrzec się towaru na rzecz Skarbu Państwa. Każde z tych rozwiązań może wiązać się z istotnymi konsekwencjami finansowymi oraz odpowiedzialnością karno-skarbową.
Our services as part of CBAM reporting
We offer full support for your business: we identify reportable goods, count embedded emissions and draw up a report.
Dlatego w pierwszych krokach, sprowadzając towar nateren UE, należy upewnić się o posiadaniu rachunku CBAM. W przypadku jego braku należy niezwłocznie złożyć wniosek o uzyskanie statusu i podjąć działania organizacyjne, które ograniczą ryzyko dodatkowych kosztów, opóźnień dostaw i zakłóceń płynności finansowej przedsiębiorstwa.
Niezwykle ważną kwestią jest analiza przyszłych kosztów, które będą musieli ponieść importerzy w związku z zakupem certyfikatów CBAM. Liczba wymaganych certyfikatów zależy od wielkości emisji wbudowanych w importowane towary, ale jest korygowana. Korekta ta opiera się na benchmarkach emisyjnych oraz poziomie bezpłatnej alokacji uprawnień funkcjonującej w EU ETS.
Emisje można określić na dwa sposoby. Pierwszy polegana zastosowaniu wartości domyślnych opublikowanych przez Komisję Europejską powiększonych o określony narzut w kolejnych latach stosowania (10, 20, 30% dla większości towarów lub 1% w przypadku nawozów). Drugim rozwiązaniem jest wykorzystanie rzeczywistych danych emisyjnych wyznaczonych przez producenta. Należy pamiętać, że druga ścieżka jest możliwa tylko wtedy, gdy dane rzeczywiste zostały zweryfikowane przez akredytowaną jednostkę weryfikującą.
Na podstawie ustalonego poziomu emisji importer może oszacować liczbę wymaganych certyfikatów oraz dodatkowy koszt związany z importem towarów do UE. Zakupione certyfikaty będą następnie umarzane przy składaniu rocznej deklaracji CBAM.
Od 2027 r. system będzie funkcjonował w sposób bardziej dynamiczny. Importer będzie zobowiązany do utrzymywania na rachunku CBAM liczby certyfikatów odpowiadającej co najmniej 50% emisji wbudowanych w dotychczas zaimportowane towary. W przypadku posiadania nadwyżki certyfikatów zakupionych wyłącznie w celu spełnienia tego obowiązku importer będzie mógł złożyć wniosek o ich odkupienie przez Komisję Europejską.
W następnych artykułach omawiać będziemy kolejne kwestie dotyczące mechanizmu CBAM. Jakie są sankcje? Jak składać deklaracje? Jak szacować liczbę potrzebnych certyfikatów? O tym wszystkim już niebawem!
