Czym jest EUDR?
Rozporządzenie 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r. oraz Rozporządzenia zmieniające (Rozporządzenie 2024/3234 z dnia 19 grudnia 2024 r. oraz Rozporządzenie 2025/2650 z dnia 19 grudnia 2025 r.) stanowią jedne z kluczowych elementów unijnej polityki środowiskowej, związanej z zapobieganiem globalnemu wylesianiu. Akt ten ustanawia obowiązek należytej staranności dla podmiotów wprowadzających na rynek Unii Europejskiej lub eksportujących z niej określone towary i produkty.
Czego dotyczy EUDR?
Towary objęte rozporządzeniem EUDR to bydło, drewno,kakao, kauczuk, kawa, olej palmowy oraz soja. Wymagania dotyczą również produktów odnośnych (produktów wytworzonych z ww. towarów) np. płyta wiórowa (kod CN44 04). Celem regulacji jest zapewnienie, że towary podlegające wymaganiom EUDR (produkowane w UE lub sprowadzane spoza na jej teren) nie pochodzą z gruntów, które zostały wylesione po 31 grudnia 2020 r. oraz że ich produkcja odbywała się zgodnie z obowiązującymi prawami kraju pochodzenia.
EUDR a inne regulacje
EUDR wprowadza warunki legalności obrotu towarem – uzależnia możliwość wprowadzenia danego produktu na rynek od spełnienia wymogów należytej staranności. W praktyce regulacja wspiera ocenę i zarządzanie ryzykiem środowiskowym. W ramach systemu należytej staranności przewidzianej w EUDR wprowadzono mechanizm klasyfikacji państw produkcji według poziomu ryzyka wystąpienia tam wylesiania. Intensywność obowiązków należytej staranności oraz zakres działań weryfikacyjnych dostosowano do poszczególnych grup ryzyka. Stosuje się trzystopniową ocenę określając państwa jako niskiego, standardowego lub wysokiego ryzyka.
Przy ustalaniu poziomu ryzyka danego państwa brane są pod uwagę:
- wskaźnik wylesiania i degradacji lasów na terenie danego państwa;
- tempo ekspansji gruntów rolnych w przypadku odnośnych towarów na terenie danego państwa;
- tendencje w produkcji odnośnych towarów i odnośnych produktów na terenie danego państwa.
Nasze usługi w zakresie oświadczeń EUDR
Wesprzemy Twoją firmę w spełnieniu wymogów rozporządzenia EUDR. Wskażemy, które produkty mogą być objęte wymaganiami oraz sporządzimy kompleksową analizę gotową do przedstawienia odpowiednim organom.
Kraje o niskim ryzyku
Podmioty i podmioty handlowe pozyskujące towary i produkty pochodzące z krajów niskiego ryzyka podlegają uproszczonym obowiązkom. Oznacza to brak konieczności dokonywania oceny ryzyka i podejmowania środków, które je zmniejszą. Wśród krajów o niskim ryzyku znalazły się m.in. Polska, Ukraina, Niemcy, Hiszpania, Francja, Włochy i Południowa Afryka. Oznacza to, że podmioty pozyskujące produkty z Polski (nie sprowadzający je do Polski!) podlegają uproszczonym obowiązkom.
Handel z krajami o standardowym i wysokim ryzyku
Przy działalności handlowej z krajami o standardowym oraz wysokim ryzyku – konieczne jest przestrzeganie systemu należytej staranności, gdzie każdy z podjętych kroków musi zostać udokumentowany. Krajami o standardowym ryzyku są: Wenezuela, Peru, Paragwaj, Pakistan, Indonezja, do krajów o wysokim ryzyku należą: Rosja, Mjanma (Birma), Korea Północna i Białoruś.
Do wymogów koniecznych do spełnienia zalicza się m.in.: zebranie informacji dot. geokolalizacji działek produkcyjnych, zebranie dowodów zgodności z prawem krajowym i pozostałych informacji od dostawców. Dodatkowo w przypadku podmiotu, czyli firmy, która wprowadzania na rynek unijny towary spoza UE np. z Peru (kraj obarczony standardowym ryzykiem) podmiot będzie miał obowiązek przeprowadzenia indywidualnej oceny ryzyka, zbierając informacje z danego państwa o:
- występującym tam poziomie korupcji,
- skuteczności egzekwowania prawa,
- złożoności łańcucha dostaw,
- obecności konfliktów o użytkowanie gruntów,
- wiarygodności dostarczonych dokumentów.
W przypadku stwierdzenia ryzyka niezgodności podmiot ma obowiązek zastosować działania ograniczające ryzyko, do których należą:
- niezależne weryfikacje dostawcy przez strony trzecie,
- analiza zdjęć satelitarnych w wybranych okresach uprawy,
- dodatkowe audyty w miejscu produkcji,
- poświadczenia oraz dokumentacja z innych części łańcucha dostaw,
- wyrywkowa kontrola dostawców.
Dopiero w momencie, w którym podmiot wykaże, że ryzyko zostało zminimalizowane do poziomu znikomego będzie mógł przystąpić do złożenia oświadczenia o należytej staranności w systemie informatycznym. Spełnienie powyższego wymogu podlega następnie weryfikacji w ramach systemu nadzoru realizowanego przez właściwe organy administracji publicznej.
Organy odpowiedzialne za wypełnienie obowiązków
W Polsce funkcję organu koordynującego pełni Ministerstwo Klimatu i Środowiska, gdzie powołano trzy organy.
- Inspekcja Weterynaryjna – w odniesieniu do bydła i jego produktów odnośnych.
- Inspekcja Jakości handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych – w odniesieniu do kakao, kawy, palmy olejowej i soi i ich odnośnych produktów.
- Inspekcja Ochrony Środowiska – w odniesieniu do drewna i kauczuku i ich odnośnych produktów.
W szczegółowe kompetencje organów wchodzą m.in.:
- kontrola systemu należytej staranności wobec poszczególnych produktów,
- weryfikacja oświadczeń składanych w systemie TRACES,
- kontrole dokumentów oraz kontrole terenowe,
- nakładanie sankcji pieniężnych i administracyjnych.
Sankcje
W przypadku wprowadzania do obrotu lub udostępnienia na rynku europejskim, produktów które powodują wylesienie, nie zostały wyprodukowane zgodnie z przepisami kraju lub nie przedłożono w ich sprawie oświadczenia o należytej staranności, rozporządzenie przewiduje ograniczenia i sankcje.
Do najdotkliwszych kar zalicza się kary finansowe i administracyjne, na które składają się:
- grzywna w wysokości nawet 4% łącznego obrotu danego podmiotu,
- konkwiskata produktów niezgodnych z wymaganiami rozporządzenia EUDR
- publiczne udostępnienie informacji w wykazie prawomocnych wyroków o naruszeniach i nałożonych karach.
Kary mogą także czasowo zakazać wprowadzania do obrotu produktów lub wykluczyć przedsiębiorstwo z procedur udzielania dotacji i innych form finansowania publicznego. Organy mogą również nałożyć obowiązek implementacji środków naprawczych i środków tymczasowych np. usunięcie niezgodności formalnych, wyeliminowanie wszelkich nieprawidłowości w systemie należytej staranności czy przekazanie na cele charytatywne lub do użytku publicznego towarów niezgodnych z wymaganiami.
Podsumowując tę część: Kluczowe znaczenie ma precyzyjne określenie swojej roli w łańcuchu dostaw, dokładna znajomość obowiązków oraz spełnienie stawianych wymagań. Pozwoli to zachować ciągłość dostaw i płynność działania firmy, a także uchroni ją przed dotkliwymi karami finansowymi.
