Jako doradcy wspierający przedsiębiorstwa w procesach dekarbonizacji, przygotowaliśmy przegląd najważniejszych zmian wprowadzonych przez nowe wytyczne. Przeanalizowaliśmy również ich praktyczne znaczenie dla firm planujących wyznaczenie i zgłoszenie celów dekarbonizacji opartych na nauce. Należy podkreślić, że wraz ze standardem opublikowano obszerny pakiet dokumentacji wspierającej, a szczegółowa interpretacja poszczególnych kryteriów będzie kształtować się wraz z rozpoczęciem procesu walidacji według nowych zasad. Niemniej już teraz znane są najważniejsze kierunki zmian.
Od kiedy będzie obowiązywać zaktualizowany standard?
- Od 1 lutego 2027 r. możliwe będzie zgłaszanie i walidowanie celów zgodnie ze standardem Corporate Net-ZeroStandard V2.0.
- Do 31 stycznia 2028 r. firmy nadal będą mogły składać cele zgodnie z dotychczasową wersją standardu (V1.3.1).
- Od 1 lutego 2028 r. standard V2.0 staniesię obowiązkowy dla wszystkich nowych zgłoszeń celów dekarbonizacji.
Jakie będą horyzonty czasowe celów?
Jedną z istotniejszych zmian jest ujednolicenie horyzontu czasowego dla celów krótkoterminowych (near-term targets). Cele krótkoterminowe będą musiały obejmować dokładnie 5-letni okres od momentu przesłania celu do walidacji. W poprzedniej wersji standardu dopuszczalny był okres od 5 do 10 lat.
Standard V2.0 wprowadza również model ciągłych aktualizacji celów oparty na 5-letnich cyklach. Dla każdego nowego okresu przedsiębiorstwo będzie zobowiązane wykorzystać najnowszy dostępny rok bazowy (most recent year), dla którego posiada kompletne dane emisyjne. Takie podejście ma sprawić, że cele będą regularnie aktualizowane i będą odzwierciedlać aktualną strukturę działalności przedsiębiorstwa.
W przypadku celów długoterminowych (Net-Zero) zasady pozostają bez większych zmian – przedsiębiorstwa nadal wyznaczają ścieżkę dojścia do poziomu emisji resztkowych (residual emissions) nie później niż do 2050 r.
Czy zostanie zachowany podział na duże firmy (Corporate) oraz MŚP (ścieżka SME)?
Standard V2.0 odchodzi od dotychczasowego podziału na„Corporate” oraz „SME” i wprowadza nową klasyfikację przedsiębiorstw: Kategorię A oraz Kategorię B.
Do Kategorii A (odpowiednik obecnej ścieżki Corporate) będą zaliczane przedsiębiorstwa posiadające siedzibę w kraju sklasyfikowanym przez Bank Światowy jako kraj wysokiego dochodu (Polska znajduje się w tej grupie) oraz spełniające co najmniej jeden z poniższych warunków:
- emisje Zakresu 1 i 2 ≥ 10 000 tCO₂e, lub
- spełnienie minimum dwóch z trzech kryteriów finansowo-organizacyjnych:
- suma bilansowa ≥ 25 mln EUR,
- obrót netto ≥ 50 mln EUR
- zatrudnienie ≥ 250 pracowników (FTE).
Dodatkowo, niezależnie od poziomu dochodu kraju, do Kategorii A zostaną zaliczone firmy spełniające jeden z poniższych warunków:
- obrót netto ≥ 450 mln EUR,
- zatrudnienie ≥ 1 000 pracowników (FTE).
Wyraźnie widać tu odbicie progów kwalifikujących spółki do sprawozdawczości niefinansowej, wyznaczonych przez Komisję Europejską w ramach Omnibusa. Firmy przypisane do Kategorii B (wcześniej SME) będą mogły korzystać z uproszczeń. W szczególności wymagane będą dla nich wyłącznie cele krótkoterminowe dla Zakresu 1 i 2, natomiast cele dla Zakresu 3 oraz cele długoterminowe pozostaną opcjonalne.
Od ambicji do działania – obowiązkowa strategia dekarbonizacji
Jedną z najważniejszych zmian w standardzie V2.0 jest obowiązek przygotowania przez wszystkie przedsiębiorstwa – zarówno z Kategorii A, jak i B – planu transformacji klimatycznej (ang. transition plan). Dokument ten ma przedstawiać sposób, w jaki przedsiębiorstwo zamierza osiągnąć wyznaczone cele oparte na nauce, oraz wskazywać kluczowe działania prowadzące do redukcji emisji. Plan transformacji będzie podlegał weryfikacji już na etapie walidacji celów.
Firmy z Kategorii A będą dodatkowo zobowiązane do publicznego ujawnienia swojego planu transformacji w terminie 15 miesięcy od zakończenia walidacji celów, chyba że lokalne regulacje wymagają wcześniejszej publikacji. Ukrócić ma to zjawisko greenhushingu, czyli sytuacji, gdzie biznes decyduje się na przemilczenie swoich działań z obawy przed posądzeniami o greenwashing. Należy jednak podkreślić, że SBTi nie będzie oceniać jakości biznesowej, wykonalności finansowej ani kompletności strategii. Weryfikacji będzie podlegać przede wszystkim obecność dokumentu oraz zgodność z wymaganymi elementami.
Nasze usługi w zakresie przystępowania biznesu do SBTi (Science Based Targets initiative)
Pomożemy Twojej firmie przejść proces walidacji zobowiązań w ramach SBTi. Udzielamy profesjonalnego wsparcia na każdym etapie postępowania.
Metodologie wyznaczania celów
Standard V2.0 wprowadza bardziej zróżnicowany zestaw metod wyznaczania celów, dostosowany do specyfiki działalności przedsiębiorstw. Zostanie utrzymana zasada, że spółki zgłaszające swoje cele do SBTi powinny kierować się najbardziej aktualną wersją standardów i wytycznych GHG Protocol (GHG Protocol Standards and Guidance). Obecnie trwają prace nad nową wersją standardu, która zostanie opublikowana w późniejszym terminie. Istotną zmianą jest rozdzielenie celów dla Zakresu 1 i Zakresu 2. W przeciwieństwie do obecnej wersji standardu, V2.0 wprowadza zobowiązanie do wyznaczania odrębnych celów dla każdego zakresu emisji.
Zakres 1
Cel musi obejmować 100% emisji Zakresu 1. Przedsiębiorstwa będą mogły wykorzystać jedną z trzech metod:
- bezwzględna redukcja emisji – oparta na liniowej trajektorii redukcji,
- redukcja intensywności emisji (Sectoral Decarbonization Approach) – dostępna dla wybranych sektorów (np. dla produkcji stali, cementu, chemikaliów czy operacji lotniczych i morskich),
- Plan Dekarbonizacji Aktywów (ADP – Asset Decarbonization Plan) – nowa metoda skierowana przede wszystkim do branż kapitałochłonnych, umożliwiająca planowanie redukcji w oparciu o cykl życia konkretnych aktywów (np. harmonogram wycofywania instalacji wysokoemisyjnych).
Zakres 2
Cel również musi obejmować 100% emisji Zakresu 2. Dostępne metody obejmują:
- liniową redukcję bezwzględnych emisji,
- cele zakładające wzrost udziału wykorzystanej lub zakontraktowanej energii niskoemisyjnej (Low-carbon electricity, LCE Alignment).
Zakres 3
Podejście do Zakresu 3 stanie się bardziej modularne. Cel redukcyjny będzie musiał obejmować wszystkie istotne kategorie emisji, tj. te, które odpowiadają za ponad 5% całkowitych emisji Zakresu 3. Zasada ta dotyczyć będzie osobno każdej kategorii. Dostępne podejścia obejmują:
- ogólny cel bezwzględnej redukcji emisji,
- dopasowanie dostawców i klientów (Overarching Alignment) – zwiększanie udziału partnerów biznesowych posiadających własne cele oparte na nauce,
- sektorowe metody dedykowane określonym kategoriom emisji.
Zmiany w dekarbonizacji Zakresu 2
Największą zmianą w Zakresie 2 jest odejście od metody market-based jako podstawy wyznaczania celów. W standardzie V2.0 cele mają być modelowane w oparciu o metodę location-based, czyli rzeczywiste emisje związane z energią pobieraną z systemów energetycznych, z których przedsiębiorstwo fizycznie korzysta. Celem tej zmiany jest ograniczenie sytuacji, w których redukcja emisji jest osiągana wyłącznie poprzez zakup instrumentów rynkowych (np. gwarancji pochodzenia), bez realnej zmiany sposobu wykorzystania energii.
Dekarbonizacja Zakresu 2 będzie opierać się na tzw. hierarchii działań. Priorytet będą miały działania prowadzące do fizycznej redukcji emisji, takie jak:
- poprawa efektywności energetycznej,
- ograniczenie zużycia energii,
- inwestycje w generację energii za licznikiem (behind-the-meter), np. własne instalacje OZE.
Instrumenty rynkowe, takie jak gwarancje pochodzenia (GO) czy kontrakty PPA, pozostaną elementem strategii dekarbonizacji, jednak ich wpływ będzie raportowany oddzielnie jako działania wspierające realizację celu. Nie zmieniają one bowiem fizycznej emisyjności systemu energetycznego w ujęciu location-based.
Aby energia odnawialna mogła zostać uznana za wkład w realizację celu, musi spełniać określone kryteria, w tym wymóg dostarczalności geograficznej – energia musi pochodzić z tego samego regionu energetycznego co jej zużycie. Standard wprowadza również większy nacisk na dopasowanie godzinowe (hourly matching), które ma lepiej odzwierciedlać rzeczywistą dostępność czystej energii w systemie elektroenergetycznym.
Duże przedsiębiorstwa zużywające ponad 10 GWh energii rocznie w danym systemie energetycznym będą zobowiązane raportować poziom dopasowania swojego zużycia do generacji niskoemisyjnej energii w ujęciu godzinowym.
Narzędzie do wyznaczania celów
W standardzie V2.0 proces wyznaczania celów zostanie wsparty przez zintegrowane narzędzie CNZS V2.0 Target Calculation Tool. Obecnie dostępna jest wersja beta narzędzia, jednak nie może być jeszcze wykorzystywana do formalnego ustalania ani walidacji celów. Wyniki mają charakter wyłącznie orientacyjny. Docelowo narzędzie będzie umożliwiało:
- wprowadzenie danych bazowych,
- wybór metodologii,
- automatyczne wyliczenie wymaganych trajektorii redukcji.
Podczas składania celów do walidacji przedsiębiorstwo będzie zobowiązane do załączenia pliku wygenerowanego przez narzędzie, potwierdzającego spełnienie minimalnych wymogów ambicji klimatycznych.
Podsumowanie
Nowa wersja Corporate Net-Zero Standard oznacza istotną zmianę podejścia do wyznaczania celów dekarbonizacyjnych. Proces stanie się kompleksowy, a przez to bardziej wymagający. Poza poprawnym obliczeniem śladu węglowego oraz zgodnością z metodologią, przedsiębiorstwa będą musiały przedstawić również plan realizacji swoich zamierzeń. Wprowadzenie pięcioletnich cykli aktualizacji celów, obowiązkowych planów transformacji oraz większego nacisku na fizyczną redukcję emisji sprawia, że cele SBTi będą jeszcze silniej powiązane z rzeczywistą transformacją modeli biznesowych. W rezultacie status zwalidowanych celów opartych na nauce będzie stanowił jeszcze bardziej wiarygodne potwierdzenie strategicznego podejścia przedsiębiorstwa do redukcji emisji gazów cieplarnianych i transformacji klimatycznej.
